γράφει ο Γιώργος Μάστορας
Η προβολή, πριν από λίγες ημέρες, σε ιδιωτικό τηλεοπτικό σταθμό, της ταινίας «Τζόκερ», μου δίνει την ευκαιρία για έναν πρώτο σχολιασμό του περιεχομένου του συγκεκριμένου κινηματογραφικού έργου, ως κριτική ανάλυση. Λέω «πρώτο», γιατί, κατά την γνώμη μου, χρειάζονται περισσότερες θεάσεις της εν λόγω ταινίας προκειμένου να βγουν στερεά και συγκεκριμένα συμπεράσματα.
Η πρωταρχική άποψή μου, από την παρακολούθηση του «Τζόκερ», ξεκινάει από το αυτονόητο. Δηλαδή, την εξαιρετική ερμηνεία του Χοακίν Φοίνιξ στο πρωταγωνιστικό ρόλο. Η καταθλιπτική και μουντή ατμόσφαιρα της Γκόθαμ Σίτυ θυμίζει την καταχνιά της Νέας Υόρκης την δεκαετία του 1970. Πρωταγωνιστής των εξελίξεων είναι ένας ψυχικά διαταραγμένος άνθρωπος που καταλήγει στην βία, είτε ως απεγνωσμένη άμυνα είτε ως λογική εκδίκησης απέναντι στην «κακούργα κοινωνία». Χωρίς να δικαιώνεται ηθικά ο χαρακτήρας του Άρθουρ Φλεκ (το ονοματεπώνυμο του «Τζόκερ»), η ταινία τον παρουσιάζει με κάποιου είδους κατανόηση για τα (μέχρι τότε) δεινά του.
Μια διαδεδομένη άποψη στις κινηματογραφικές κριτικές της ταινίας, ως προς την ενδεχόμενη πολιτική κατεύθυνσή της, είναι ότι αποτελεί ένα μήνυμα κατά του φιλελευθερισμού και του καπιταλισμού. Κάτι που προωθείται από σκηνές, όπως οι βίαιες διαδηλώσεις του «απλού κόσμου «της Γκόθαμ έναντι των «πλουσίων», η λαϊκή επιδοκιμασία των φόνων των τριών νέων «γιάπηδων «στο μετρό, ο σκληρός και άκαρδος εργοδότης. Αποτελούν εικόνες συνυφασμένες κυρίως με την αριστερή οπτική. Όπως άλλωστε, οι περικοπές των κοινωνικών δαπανών που αφήνουν τον Άρθουρ δίχως καμία πλέον ψυχιατρική υποστήριξη, η φιγούρα του Τομ Γουέιν ( πατέρα του μετέπειτα «Μπάτμαν», Μπρούς Γουέιν) που θυμίζει σε κάποια σημεία το ύφος του Ντόναλντ Τραμπ, τα πλακάτ των διαδηλωτών που γράφουν «eat the rich «και «resist», δείχνουν και αυτές να κινούνται σε μια κριτική του (νεο)φιλελευθερισμού και των κοινωνικών ανισοτήτων.
Χωρίς απαραίτητα να διαφωνώ σε κάποια απ’ αυτά, εν τούτοις, υπάρχει και μια άλλη είδους ανάλυση της συγκεκριμένης ταινίας, που δεν συμβαδίζει με την συνήθη και τυποποιημένη αριστερή οπτική των γεγονότων, καθώς φαίνεται ότι η Γκόθαμ αποτελεί μια εξωτερικευμένη άσχημη εικόνα του σύγχρονου κόσμου που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις δομές της παραδοσιακής κοινωνίας. Είναι μια άδικη και απάνθρωπη μεγαλούπολη καταναλωτών, δίχως κοινότητες και δεσμούς που μπορούν να δώσουν καταφύγιο ελπίδας και πίστης στην ζωή και την δημιουργία των πολιτών της. Η παρακμιακή αυτή εικόνα συνοδεύεται από τα σαπισμένα ΜΜΕ που παραπληροφορούν και αποπροσανατολίζουν εσκεμμένα, δίνοντας στο κοινό άφθονα τηλεοπτικά σκουπίδια. Στην θέση του γλοιώδη τηλεπαρουσιαστή (που υποδύεται ο Ρόμπερτ ντε Νίρο) μπορείτε να βάλετε άνετα οποιονδήποτε ελληνόφωνο «συνάδελφό «του των εγχώριων εμετικών εκπομπών «talk show».
Το ψυχικό κενό και την κοινωνική απομόνωση δεν μπορεί να την αναπληρώσει το κράτος, όσα χρήματα και αν δοθούν προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς ακόμα και όταν η ασφάλιση του Άρθουρ κάλυπτε τις συνεδρίες με τον ψυχίατρο, εκείνη τον αντιμετώπιζε ψυχρά και διεκπεραιωτικά, με καθαρά γραφειοκρατική αδιαφορία. Επί της ουσίας, παρουσιάζεται ένα κράτος εντελώς ανεύθυνο, που, ελαφρά τη καρδία, έδωσε για υιοθεσία ένα βρέφος σε μια γυναίκα ψυχικά ασθενή, η οποία στην συνέχεια το άφησε αβοήθητο και έρμαιο στην διαστροφική βία των εκάστοτε εραστών της, διατρανώνοντας έτσι η ταινία το τεράστιο κενό που άφησε στην ψυχή του Άρθουρ η έλλειψη της μητρικής στοργής και της πατρικής φιγούρας, η αποσύνθεση της παραδοσιακής δομής της οικογένειας. Άλλωστε, καθ’ όλη την διάρκεια της πλοκής του έργου ο πρωταγωνιστής αναζητά ένα πατρικό πρότυπο.
Τόσο η ταινία ως σύνολο όσο και ο ίδιος ο Άρθουρ Φλεκ (ο μετέπειτα «Τζόκερ») λειτουργούν ως ο αποκαλυπτικός καθρέφτης των σύγχρονων κοινωνιών. Το ίδιο το αποστεωμένο και αδύναμο σώμα του πρωταγωνιστή αποπνέει ασθένεια, όπως άλλωστε και η ίδια η Γκόθαμ που πνίγεται στα σκουπίδια, λόγω της απεργίας των οδοκαθαριστών. Το θέμα της εξέγερσης που συντελείται δεν έχει μόνο οικονομικό χαρακτήρα, αλλά συνάδει και με ζητήματα προσωπικής και συλλογικής ταυτότητας, ευρέσεως της θέσης εκάστου στην κοινωνία, αναζήτησης των ανθρωπίνων σχέσεων. Δίχως την προστατευτική ισχύ των παραδοσιακών δομών της κοινωνίας επέρχεται μια αργή εσωτερική παρακμή και σήψη, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.
Ο μηδενισμός και η βία του «Τζόκερ» δεν έχουν εν τέλει ιδεολογικοπολιτικά χαρακτηριστικά, αλλά είναι «τυφλής «στόχευσης. Ο πρωταγωνιστής σκοτώνει, είτε από εκδικητική αυτοάμυνα (τους τρεις «γιάπηδες»), είτε από τιμωρητική αγανάκτηση (τον τηλεοπτικό παρουσιαστή). Είναι τόσο μόνος στην ζωή του που δημιουργεί μια φαντασιακή (όπως εκ των υστέρων φανερώνεται) ερωτική σχέση, μισεί την μάνα του (την οποία θεωρεί ως υπεύθυνη για την σημερινή κατάσταση του) σε τέτοιο σημείο ώστε να την δολοφονήσει, ενώ αδιαφορεί εντελώς για τις ποινικές συνέπειες των πράξεών του.
Το «Τζόκερ «δείχνει να είναι μια ταινία που λειτουργεί ως ένας παραμορφωτικός καθρέφτης . Καθένας βλέπει αυτό που θέλει ή αυτό που ο ίδιος (νομίζει ότι) είναι, σε ποικίλους βαθμούς παραμόρφωσης. Ανάλογα με την περίπτωση, άλλοι βλέπουν την επερχόμενη επέλαση του μισανθρωπισμού, άλλοι τον εξωραϊσμό της βίας και της παραφροσύνης, κάποιοι άλλοι το αγαπητό είδωλο των προσωπικών καημών τους, κ.ο.κ. Όπως και να έχει, περισσότερες θεάσεις του «Τζόκερ «θα δώσουν ενδεχομένως νέα στοιχεία εμφάνισης και ανάλυσης των μηνυμάτων του.
Για εμάς, τους Έλληνες Εθνικιστές και οπαδούς της Παραδοσιοκρατίας, υπάρχουν ξεκάθαρες παραγωγές του παγκόσμιου και εγχώριου κινηματογράφου που, άμεσα ή έμμεσα, περισσότερο ή λιγότερο, συμβαδίζουν Ιδεολογικά – Κοσμοθεωρητικά με τα όσα Υποστηρίζουμε. Ταινίες ορόσημο, όπως «Konan The Barbarian», «Excalibur», «Rambo, The First Blood», «A Innocent Man», «Dracula» (του Κόπολα), «Braveheart», «Lord Of The Rings», «Έτερος Εγώ» (η ταινία και ο πρώτος κύκλος της ομώνυμης τηλεοπτικής σειράς), κ.α. Ταινίες που ξεχειλίζουν από την Πίστη στην Δύναμη Δημιουργίας που Επιτάσσει ο Φυσικός Νόμος.