του Άγγελου Δημητρίου
O ατομισμός της νεωτερικότητας, η περίφημη «ανάδυση του υποκειμένου», μεταλλάχτηκε στο πλαίσιο της μεταμοντέρνας πραγματικότητας, σε έναν ναρκισσισμό, μια αυτο-λαγνεία, έναν αμετροεπή αυτό-θαυμασμό. Ο σύγχρονός άνθρωπος αυτό-σκηνοθετείται, όχι απλώς εγωτικά, αλλά καθρεφτίζοντας στον διπλανό του, τον εαυτό του.
Ο πολύτιμος Άλλος, υπάρχει μόνο για να αντικατοπτρίζει τον δικό μας εαυτό, την επιθυμία τού «εγώ». Δεν βλέπουμε ουσιαστικά στον Άλλον, μια ύπαρξη αυτόνομη που μας καλεί σε σχέση μαζί του, παρά σαν αφορμή για να αναπτυχθούν οι δικές μας επιθυμίες, προβάλλουμε στον Άλλον τις δικές μας ανάγκες, που θέλουμε πάση θυσία να ικανοποιηθούν. Η ετερότητα, δεν υφίσταται πια ως αλληλοαναγνώριση όπως έλεγε ο Χέγκελ, υπάρχει μονάχα σαν εμπέδωση ναρκισσιστικών επιδιώξεων. Έτσι επομένως, παρατηρείται η απίσχναση της κοινωνικής ηθικής, ενός συλλογικού δηλαδή κανονιστικού οδοδείκτη, χάριν της ατομική ηθικής ενός εκάστου. Αυτή η ατομική ηθική, ορίζεται ακριβώς στο μέτρο της ατομικής επιθυμίας. «Τα φύλλα είναι τόσα όσα θέλει να είναι, εκείνος που ερωτάται», απάντησε μια τηλεπερσόνα στην ερώτηση αν τα φύλλα είναι δύο ή περισσότερα.
Ηθική είναι ό, τι «μας γουστάρει», ό, τι «μας βολεύει», ό, τι προστάζει η κάθε διαφορετική ανθρώπινη επιθυμία. Και επειδή η επιθυμία δεν γνωρίζει όρια, έτσι και η ηθική διασπάται σε αμέτρητές προτάσεις ζωής, ανάλογα με το πώς ο καθένας θέλει να ζει.
Φτιάξαμε λοιπόν και έναν ατομικό Θεό, έναν Θεό στα μέτρα των επιθυμιών μας, έναν Θεό κατ’ εικόνα και ομοίωση δική μας, αφού σκοτώσαμε τον αυθύπαρκτο Θεό της παραδοσιακής κοινωνίας, αφού τον ρίξαμε απ’ τον θρόνο του και τον ποδοπατήσαμε σαν δεσποτικό τύραννο. Για άλλον την θέση του Θεού πήραν τα υλικά αγαθά, για άλλον το χρήμα, για άλλον η σεξουαλικότητά του…
Η κοινότητα, βέβαια, εξαλείφθηκε ως αποτέλεσμα των ανωτέρω. Η κοινότητα, το βλέμμα του Άλλου επάνω μας, συνιστά καταπίεση, παραβίαση, γεννά τον φόβο και την δυσπιστία.
Η Δύση, κατ’ επέκταση, κατασκεύασε θεσμούς που αποτρέπουν τον αλληλοσπαραγμό, ο θεσμός μας προστατεύει από την απέναντί μας ύπαρξη.
Ο Διαφωτισμός αρχικά, θεοποίησε την Φύση, ο άνθρωπος έγινε ισόθεος με δική του πρωτοβουλία. Ο απόλυτος ανθρωποκεντρισμός αυτός, είχε ως συνέπεια τον μηδενισμό, καθώς ο άνθρωπος δεν μπόρεσε να γίνει στην πραγματικότητα υπεράνθρωπος. Και σήμερα πια, χωρίς μια πηγή απ’ την οποία δύναται να αντληθεί νόημα, το νόημα δίνεται από τον καθένα, κατά την βούλησή του.
Υπάρχει δυνατότητα ανάσχεσης; Δυνατότητα ανάκτησης των άλλοτε αυτονόητων;
Πέρα από την ρεαλιστική απαισιοδοξία, ίσως μπορούμε εμείς οι ίδιοι να αλλάξουμε την πραγματικότητα, αλλάζοντας τον εαυτό μας. Ο εχθρός κρύβεται μέσα μας, μέσα στην αλλοτρίωση στην οποία αναπόδραστα μετέχουμε σαν μέλη αυτού του κόσμου.
Ας προσπαθήσουμε, να αναγνωρίσουμε στον Άλλον την δική μας σωτήρια μεταμόρφωση…