17/11/2026
ΑρθρογραφίαΙστορίαπρώτη σελίδα

Sigurimi: Φόβος και τρόμος στην κομμουνιστική Αλβανία

γράφει ο Γιώργος Μάστορας

Ως «Sigurimi» ονομάστηκε η Διεύθυνση Ασφαλείας του αλβανικού κομμουνιστικού κράτους. Ιδρύθηκε το 1943 (πριν δηλαδή την απελευθέρωση της Αλβανίας από τους Γερμανούς) από Γιουγκοσλάβους συμβούλους. Γενικώς, όλη η οργανωτική δομή του Κομμουνιστικού Κόμματος Αλβανίας (ΚΚΑ), αλλά και του αλβανικού κράτους, είχε γιουγκοσλαβική επιρροή και οδηγίες.

Ο Ενβέρ Χότζα σε ομιλία το 1946,
δύο μόλις χρόνια μετά την ανάληψη
της εξουσίας


Έτσι, λοιπόν, η γιουγκοσλαβική -και βεβαίως η προγενέστερη σοβιετική- εμπειρία είχαν έντονη επίδραση στην διαμόρφωση και την λειτουργία της Sigurimi. Αυτή ήταν το όργανο για την διεξαγωγή «της πάλης των τάξεων», την διατήρηση της μονοκομματικής εξουσίας και την πρόληψη κάθε πιθανής ενέργειας η οποία θα έθετε σε κίνδυνο το κομμουνιστικό καθεστώς. Η Sigurimi καθοδηγούνταν από το ΚΚΑ ως «εμπροσθοφυλακή της εργατικής τάξης», που έχτιζε την «νέα κοινωνία», σε συνεργασία με την «συνεταιριστική αγροτιά». Η κύρια «φιλοσοφία» της Sigurimi ήταν να εξετάσει, να αποκαλύψει και να υποτάξει τα «αντιδραστικά στοιχεία». Αναμφισβήτητα, αποτέλεσε τον πιο σημαντικό θεσμό που είχε το κομμουνιστικό καθεστώς, αποτελώντας την σημαντικότερη βάση της εξουσίας του Ενβέρ Χότζα. Παρά την φτώχεια που μάστιζε την Αλβανία, η Sigurimi είχε πρόσβαση σε αστείρευτους οικονομικούς πόρους και χρησιμοποιούσε τα ειδικά προνόμια, που της είχαν χορηγηθεί, για να κατασκοπεύει, να συλλαμβάνει, να φυλακίζει, να βασανίζει, ακόμη και να σκοτώνει.
Η Sigurimi έπαιζε κυρίαρχο ρόλο στις διώξεις των αντιφρονούντων και των κάθε λογής αντιπάλων του καθεστώτος. Μετά το 1948 διευθυνόταν από το κόμμα, χωρίς να υπάρχουν νομικές βάσεις. Δρούσε μόνο με βάση το σχέδιο του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας (ΚΕΑ), όπως μετονομάστηκε το ΚΚΑ το 1948. Η πλατφόρμα του Πολιτικού Γραφείου για την δημιουργία του δικτύου πληροφοριών προϋπόθετε ότι τα μέλη του κόμματος δεν θα μπορούσαν να είναι συνεργάτες της Sigurimi χωρίς την άδειά του, ενώ το μυστικό δίκτυο πληροφοριών έπρεπε να αποτελείται στην πλειονότητά του από άτομα, που προέρχονταν από τις «έκπτωτες» από την κοινωνική τους τάξη οικογένειες, εξόριστες ή που είχαν συγγενείς εκτός της Αλβανίας.
Η αστυνομία επέβλεπε μεθοδικά κάθε δραστηριότητα στην χώρα, είτε προσώπων, είτε οργανώσεων. Είχε παντού δικούς της ανθρώπους και, διαθέτοντας απεριόριστα μέσα, είχε την δυνατότητα να διεισδύει με ρουφιάνους οπουδήποτε. Τα πρώτα χρόνια (μέχρι την αλβανοσοβιετική ρήξη) οι σοβιετικοί αξιωματικοί κρατούσαν τις επιτελικές θέσεις της αστυνομίας και οι αλβανοί αστυνομικοί, εκλεγμένοι μεταξύ των «πλέον πιστών», ήταν μόνο εκτελεστικά όργανα. Σύμφωνα με πληροφορίες, που έφταναν στην Ελλάδα από μαρτυρίες φυγάδων, στο Τεπελένι έδρευε ενδεχομένως ένα τάγμα της Ειδικής Ταξιαρχίας της Ασφάλειας του Κράτους, η οποία συνεργαζόταν στενά με τα τμήματα της Sigurimi και της αστυνομίας. Η παραπάνω ταξιαρχία αποτελούνταν από έμμισθους κομμουνιστές, ο μισθός των οποίων κυμαίνονταν από 3.000 έως 5.000 λεκ. Αποστολή της ταξιαρχίας ήταν η καταδίωξη των «φυγάδων – εγκληματιών», των «ξένων πρακτόρων» και η πλήρης εξουδετέρωση – εξαφάνιση κάθε αντικομμουνιστικού στοιχείου.
Για την αποτελεσματικότερη δράση της, η Sigurimi ίδρυσε στα Τίρανα ειδική σχολή εκπαίδευσης 500 περίπου νέων επιλεγέντων μεταξύ των πιο φανατικών και δοκιμασμένων οπαδών του κόμματος, οι οποίοι μετά την εκπαίδευσή τους θα στέλνονταν σε διάφορα μέρη της Αλβανίας για την οργάνωση και στελέχωση των δικτύων κατασκοπείας.

Σύγχρονη αναπαράσταση των βάναυσων βασανιστηρίων της Sigurimi

«Πρόθυμοι» και «αντιδραστικοί»
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης της Αλβανίας από το κομμουνιστικό καθεστώς, ένας στους τέσσερις πολίτες, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, συνεργάστηκαν με την Sigurimi, ενώ πολλοί άλλοι συνεργάστηκαν γενικά με το καθεστώς. Άλλες πηγές αναφέρουν πως την περίοδο 1944-1991, η Sigurimi είχε στην διάθεσή της περίπου 200.000 συνεργάτες. Αυτοί ήσαν άνθρωποι, οι οποίοι στρατολογήθηκαν με διάφορες μεθόδους, δηλαδή εξαναγκάστηκαν να συνεργαστούν είτε με βία, είτε με πειθώ ή δελεάστηκαν με προνόμια για να καταγγείλουν οτιδήποτε λεγόταν, ακόμη και το παραμικρό, στην αλβανική κοινωνία.
Οι ενταγμένοι στο ΚΕΑ κομμουνιστές, καθώς και τα υποψήφια μέλη του κόμματος, στρατολογούνταν σχεδόν πάντα με την δική τους επιθυμία, ενώ οι χαρακτηριζόμενοι ως «αντιδραστικοί» μέσω εξαναγκασμού. Η στρατολόγηση των τελευταίων ήταν απαραίτητη, προκειμένου να παράσχουν πληροφορίες, και να βρίσκεται υπό τον πλήρη έλεγχο του καθεστώτος αυτό το τμήμα του πληθυσμού. Στους φακέλους της Sigurimi ήταν αρκετά συχνή η αναφορά της φράσης «Στρατολόγηση με υλικό εξαναγκασμού».
Αξίζει να αναφερθεί ότι την περίοδο 1949-1956 λειτουργούσε και ειδικό δικαστήριο της Sigurimi. Η ύπαρξη αυτού του δικαστηρίου, το οποίο ξεκίνησε ύστερα από εισήγηση του Χότζα, εκτός του συστήματος της δικαιοσύνης ήταν οπωσδήποτε εντός των άγραφων κανόνων σύμφωνα με τους οποίους κινούνταν η Sigurimi. Το δικαστήριο αυτό εκδίκαζε τις υποθέσεις όσων δεν δέχονταν να υπηρετήσουν στο δίκτυο κατασκοπείας της Sigurimi, ενώ είχαν υπογράψει ήδη δήλωση συνεργασίας υπό συνθήκες πίεσης και βασανιστηρίων. Αυτοί θεωρούνταν ένοχοι και τιμωρούνταν με ποινές φυλάκισης, που έφταναν ακόμη μέχρι και την επιβολή θανάτου.

Χαρακτηριστικό δείγμα κομματικής γραφής από την ελληνόφωνη εφημερίδα «Λαϊκό Βήμα»

Sigurimi και Βορειοηπειρώτες
Ο χώρος και ο χρόνος δράσης της Sigurimi αποτελεί μία από τις πιο φρικαλέες περιόδους στα δεινά που υπέστη ο Βορειοηπειρωτικός Ελληνισμός κατά την διάρκεια της κομμουνιστικής περιόδου στην Αλβανία, καθώς υπήρξαν τόσο θύματα όσο δυστυχώς και θύτες Ελληνικής καταγωγής.
Στο δελτίο πληροφοριών της Διεύθυνσης Υπηρεσιών Πληροφοριών προς το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών για την δράση των πρακτόρων της Sigurimi στις κατοικούμενες από Βορειοηπειρώτες περιοχές Βούρκου, Δίβρης και Λεσινίτσας αναφέρεται ότι «Αυτή [η Sigurimi] αποτελείται από ολίγους εκτελεστάς εγκληματίας οίτινες έχοντας δικαίωμα ζωής και θανάτου αποτελούν τον διαρκή κίνδυνον. Η ασφάλεια εφ’ όσον δεν κτυπηθούν δύο τουλάχιστον στελέχη εις την περιοχήν μας πρέπει να υπολογίζεται ως το υπ’ αριθμ. 1 εμπόδιον εις πάσαν ημετέραν κίνησην».

Το ΚΕΑ μεταχειριζόταν κάθε μέσο, που είχε στην διάθεσή του, για την εξαθλίωση των Βορειηπειρωτών και την διατήρησή τους υπό το φάσμα της λογοδοσίας και της εξορίας. Η Sigurimi μεταχειριζόταν πολλές τεχνικές, όπως για παράδειγμα όταν καλούσε ορισμένους εγνωσμένους Έλληνες Βορειοηπειρώτες, τους οποίους κατά καιρούς φυλάκισε, βασάνισε, εξόρισε και γενικώς δίωκε, και στην συνέχεια τους ζητούσε «συγγνώμη» για τα όσα συνέβησαν λέγοντάς τους πως το κόμμα «πείστηκε» για την αθωότητά τους και τώρα ζητάει την συνδρομή τους «για την σοσιαλιστική οικοδόμηση». Υπό την επήρεια των ταλαιπωριών και των βασανιστηρίων οι κληθέντες προσφέρονταν να βοηθήσουν το καθεστώς. Η πιο συνήθης εργασία, η οποία τους ανετίθετο, ήταν η παρακολούθηση ατόμου ή ομάδας ατόμων, για τα οποία ο πράκτορας ήταν υποχρεωμένος να συντάσσει ακριβές δελτίο παρακολούθησης.
Επειδή, όμως, δεν ήταν βέβαιος εάν ο παρακολουθούμενος ή οι παρακολουθούμενοι δεν ήσαν κι αυτοί όργανα της Ασφάλειας, υποχρεωνόταν όντως να δίνει το πραγματικό δελτίο! Πάντως, είναι γεγονός πως η Sigurimi έδρασε ακόμη και στα πιο δυσπρόσιτα χωριά. Εκεί ενισχύθηκε και υποβοηθήθηκε από τέσσερις έως πέντε έμπιστους του κόμματος σε κάθε χωριό, ενόπλους, χωρίς αμοιβή, εντεταλμένους να παρακολουθούν κάθε πιθανή ανατρεπτική κίνηση.
Η εξοντωτική μηχανή του Χότζα εργαζόταν πυρετωδώς για να κατασκευάσει κατηγορίες κατά των Ελλήνων. Η πιο διαδεδομένη κατηγορία και ταυτόχρονα πιο επικίνδυνη ήταν κοινή για τους περισσότερους Βορειοηπειρώτες: «Είσαι φιλέλληνας»…. Η Sigurimi είχε καταφέρει να διεισδύσει στον μύχιο ιστό του βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού με τρομακτικούς τρόπους και με την επιδίωξη να ποδηγετεί ακόμη και το υποσυνείδητο των Ελλήνων.

Το αυτοκίνητο της Sigurimi με αριθμό κυκλοφορίας «11», με το οποίο κυκλοφορούσαν στα χωριά της Βορείου Ηπείρου οι ασφαλίτες, έκλεινε σπίτια Ελλήνων επί δεκαετίες. Το χέρι της Sigurimi ήταν ασυγκράτητα απλωμένο στους Βορειοηπειρώτες, ώστε αρκετοί Έλληνες κλείστηκαν στις φυλακές μόνο και μόνο επειδή είχαν όμορφες γυναίκες ή ωραίες κόρες, τις οποίες λαίμαργα λιμπίζονταν το μάτι του κάθε ασφαλίτη, επειδή είχαν περιουσίες, ήταν μορφωμένοι ή κουβαλούσαν μια αξιέπαινη ιστορία εθνικών αγώνων υπέρ του Ελληνισμού.
Στην ειδική σχολή εκπαίδευσης της Sigurimi στα Τίρανα υπήρξαν και 150 έως 200 περίπου Βορειοηπειρώτες, οι οποίοι προορίζονταν για τις Ελληνικές παραμεθόριες περιοχές. Σύμφωνα με άρθρο του αλβανού ιστορικού Kastriot Dervishi, ο υπουργός Εσωτερικών της Αλβανίας Mehmet Shehu το 1953 έδωσε οδηγίες για αυστηρό έλεγχο στους Τσάμηδες και τους Εβραίους. Αυτές οι οδηγίες αφορούσαν και τους Έλληνες της Αλβανίας, για τους οποίους πρότεινε: «Να οργανωθεί μία υγιής κατασκοπευτική εργασία στην Ελληνική μειονότητα. Γι’ αυτή την εργασία να μου προταθούν εντός του Φεβρουαρίου τα οργανωτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν προς αυτή την κατεύθυνση».
Για να αντιληφθούμε την αισχρή, ελεεινή και τρισάθλια συμπεριφορά των ελληνικής καταγωγής συνεργατών της Sigurimi εναντίον του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού, είναι χαρακτηριστική η περίπτωση που αναφέρουμε παρακάτω και η οποία είναι απολύτως ενδεικτική του απόλυτα ανθελληνικού κατήφορου, που είχαν πάρει οι πωρωμένοι ελληνόφωνοι συνεργάτες του αλβανικού κομμουνιστικού καθεστώτος. Η εφημερίδα «Λαϊκό Βήμα», αποτέλεσε ένα από τα εργαλεία χειραγώγησης των Βορειοηπειρωτών. Κυκλοφορούσε στην Ελληνική γλώσσα, αποτελώντας μνημείο διαστρέβλωσης της πραγματικότητας και παραποίησης της ιστορίας.
Στο φύλλο της 18/3/1979, υπό τον τίτλο «… Έπεσε πάνω στο καθήκον» διαβάζουμε μια νεκρολογία για κάποιον Βασίλη Μουράτη, ο οποίος «εργαζόταν» στην Sigurimi. Ανάμεσα σ’ άλλα, λοιπόν, διαβάζουμε τα εξής για την ζωή και την δράση αυτού του αδίστακτου ασφαλίτη:
«Το 1946 κατατάσσεται στα όργανα της Κρατικής Ασφάλειας, στο τμήμα Εσωτερικών του Δελβίνου. Πήρε μέρος σε συμπλοκές με συμμορίτες ξένων κατασκοπειών. Εργάστηκε με υπομονή και σύνεση για την ανακάλυψη και συντριβή διάφορων συμμοριτών, έχοντας την αγάπη και την συμπάθεια του λαού…
29 Ιούνη 1948. Ήταν κοντά μεσάνυχτα όταν ο Βασίλης επέστρεψε κατακουρασμένος από υπηρεσία. Ήταν εποχή κατά την οποία ξεσκεπάζονταν η προδοσία των ρεβιζιονιστών, στη νέα Δημοκρατία μας προστίθονταν ανοιχτά νέοι εχθροί…

Έτσι είναι σήμερα οι σκληρότερες φυλακές της κομμουνιστικής δικτατορίας, στην περιοχή τους Σπάτς


Ήταν καλοκαιριάτικη νύχτα οι κάτοικοι της πόλης του Δελβίνου κοιμούνταν. Τα γύρω βουνά και λόφοι φαίνονταν σα νάκαναν σκοπιά. Μόνο σ’ ένα γραφείο του τμήματος των Εσωτερικών είχε φως. Σε μια καρέκλα κάθονταν ο Βασίλης Μουράτης και αντίκρυ του βρίσκονταν κατακίτρινος και κατσουφιασμένος ο εγκληματίας Ν.Κ. Πριν λίγες μέρες είχε συλληφτεί από τους εργαζόμενους της Ασφάλειας σε συνεργασία με το λαό.
Ο εγκληματίας έριχνε το βλέμμα του σα λύκος πάνω στο τραπέζι, στους τοίχους, στο παράθυρο. Σήκωνε πάλι το κεφάλι σιγά και κάρφωνε τα κρύα του μάτια πάνω στο πρόσωπο του νέου. Ο εγκληματίας κατάλαβε ότι ο εργαζόμενος της Ασφάλειας ήταν κουρασμένος και άυπνος. Του προκαλούσε έκπληξη η στάση του νεαρού αυτού 26χρονου αξιωματικού. Τούκανε εντύπωση ιδιαίτερα η συζήτηση που είχε με τον πολιτοφύλακα στο διάδρομο.

-Είναι νύχτα, – του είπε ο πολιτοφύλακας, – να τον δέσομε;
Όχι, – του απάντησε ο Βασίλης. – Γιατί να τον δέσομε; Εμείς θα τον απολύσομε.

Ο εγκληματίας Ν.Κ. άκουσε τη συζήτηση αυτή και σκέφτονταν. “Αλήθεια να με απολύσουν; Ή με περιπαίζουν;!…”. Και με τη σκέψη του έκανε διάφορα σχέδια.
Εκείνη τη στιγμή ο Βασίλης έβγαλε από τη τζέπη το ωρολόι να δει την ώρα. Δεν πρόφτασε όμως, όταν αισθάνθηκε τον εγκληματία να του επιτίθεται. Τον χτύπησε στο κεφάλι και του άρπαξε το όπλο που βρίσκονταν στη γωνία του δωματίου. Ο Βασίλης συνήλθε για μια στιγμή, τον έσπρωξε δυνατά στην άλλη γωνία και όρμησε καταπάνω του. Ο εγκληματίας πρόφτασε να κατευθύνει την κάννη του ντουφεκιού στο στήθος του νέου αξιωματικού και μηχανικά τράβηξε τη σκανδάλη. Κρότος… Η κόκκινη φλόγα κατευθύνθηκε από την κάννη στο στήθος του εργαζομένου της Ασφάλειας. Κάτι τον έκαψε μέσα στο στήθος. Στις σκάλες ακούστηκαν τα γρήγορα βήματα των συντρόφων. Ο εγκληματίας πιάστηκε, ενώ ο Βασίλης Μουράτης δε σηκώθηκε πια. Έμεινε στα χέρια των συντρόφων του. Το αίμα που τούχε σκεπάσει το στήθος έμοιαζε σα μια κόκκινη σημαία».
Με άλλα λόγια, το «Λαϊκό Βήμα» υμνούσε ένα κάθαρμα, το οποίο «έπεσε πάνω στο καθήκον»(!), δηλαδή στην ανάκριση και τον βασανισμό ενός Βορειοηπειρώτη «εγκληματία», ο οποίος προφανώς ήταν «συνεργάτης των μοναρχοφασιστών Ελλήνων» και πρόλαβε να απαλλάξει τους συμπατριώτες του μια για πάντα απ’ αυτόν τον προδότη και συνεργάτη του Χότζα. Βεβαίως, η τραγελαφική αυτή περιγραφή έχει και… εναλλακτικό τέλος, καθώς 4 χρόνια αργότερα, στις 7/7/1983, διαβάζουμε στην ίδια φυλλάδα τα εξής, υπό τον τίτλο «Ο κομμουνιστής που δεν αψύχησε τίποτα για το λαό»(!), σε μια ακόμη νεκρολογία γι’ αυτόν τον προδότη και συνεργάτη του Χότζα.

«Στις 29 Ιουνίου 1948, βρίσκουν τον ανακριτή του τμήματος εσωτερικών Βασίλη Μουράτη να μονομαχεί με κατάσκοπο μιας εγκληματικής συμμορίας που καταδιώκονταν. Μολονότι χτυπημένος θανάσιμα, κατόρθωσε να στραγγαλίσει τον αντίπαλό του. Οι σύντροφοί του πάντα θυμούνται τα στερνά του λόγια: “Ακόμα υπάρχουν εχθροί, που πρέπει να τους εξοντώσουμε. Ο λαός έχει ανάγκη για το όπλο μας, το χέρι μας, την καρδιά μας”».
Αφήνουμε στην άκρη τα… κινηματογραφικού περιεχομένου τελευταία λόγια του πουλημένου στους αλβανούς Μουράτη, ο οποίος πέθαινε και υποτίθεται ότι ξεστόμιζε όλες αυτές τις βλακείες, σε αυτή την διαφορετική εκδοχή του θανάτου του, και επικεντρωνόμαστε στο ότι γενικά το «Λαϊκό Βήμα» εκθείαζε τέτοιου είδους αποβράσματα και καθάρματα, που βασάνιζαν αλύπητα τους ίδιους τους συμπατριώτες τους προς χάριν της «δικτατορίας του Προλεταριάτου».

Το 1990 ανακοινώθηκε ότι η κρατική ασφάλεια είχε προετοιμάσει και είχε ανοίξει 1.000.000 φακέλους ή με απλό υπολογισμό, έναν φάκελο για κάθε πολίτη της Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλβανίας! Οι φάκελοι περιείχαν πληροφορίες για την στάση και τις πολιτικές ιδέες των ατόμων, για παράνομες σχέσεις ή διαφθορά, εξωσυζυγικές σχέσεις, προδοσίες και προσωπικές προτιμήσεις. Η πλειοψηφία των φακέλων κάηκαν την Άνοιξη του 1991. Μαζί τους, όμως, κάηκαν και οι φάκελοι εκείνων που συνεργάστηκαν με το καθεστώς. Αναμφισβήτητα, αυτό έγινε για να μην έχουν προβλήματα στην μετέπειτα πολιτική τους καριέρα στην πολυκομματική Αλβανία αρκετοί από τους συνεργάτες του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι οποίοι στην συνέχεια θα μπορούσαν άνετα να παριστάνουν τα θύματα της δικτατορίας του Ενβέρ Χότζα.
Ιδίως για την περίπτωση των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, αναμφισβήτητα θα είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να μαθαίναμε την πραγματική στάση και δράση εκείνη την εποχή αρκετών Βορειοηπειρωτών, που καθορίζουν σήμερα τις τύχες του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού.

δημοσιεύθηκε στο 9ο τεύχος του περιοδικου ΑΝΑΚΤΗΣΗ

    ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

    Αιδώς… Πολυτεχνείο

    Mixalis

    Ρωσία και ΗΠΑ εναντίον της Ευρώπης

    Mixalis

    11 Νοεμβρίου 1912, η απελευθέρωση της Χίου

    Mixalis