Ποια ήταν η σχέση μεταξύ της Φασιστικής και της Γαλλικής Επανάστασης; Ακούγονται δυο διαφορετικά πράγματα αλλά κάπου, κάτι κοινό υπάρχει.Το δοκίμιο του Carlo Talarico “Οι δύο επαναστάσεις: ο φασισμός και η γαλλική επανάσταση”, διατυπώνει την υπόθεση ότι το ένα δεν ήταν το αντίθετο του άλλου, αλλά μάλλον μια εξέλιξη. Το 1789 σηματοδότησε το τέλος του Ancien Régime, διακηρύσσοντας την ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον του νόμου, μια ισότητα που επιβεβαιώθηκε το 1922, προσθέτοντας αυτήν του ανθρώπου έναντι της εργασίας ως καθήκον και δημιουργική χαρά. Δημοσιεύουμε σε μετάφραση, ένα απόσπασμα από τον πρόλογο του έργου:
Για να κατανοήσουμε το νόημα του έργου του Carlo Talarico, είναι απαραίτητο να κινηθούμε εντός των ορίων αυτού που ο Giuseppe Parlato (Ιταλός ιστορικός) όρισε ως “Φασιστική Αριστερά”, σε συνέχεια της εμπειρίας του “Επαναστατικού Συνδικαλισμού” και του “Φιουμανισμού”1, έχοντας στο επίκεντρό της την “Χάρτα του Carnaro”, αναγνωρισμένη για την αρχική της εγκυρότητα, στην οποία όφειλε πολλά ο πρώιμος φασισμός. Ο Talarico – που αναφέρεται από τον ίδιο τον Parlato – ανήκει σε αυτή τη «σχολή σκέψης» (η οποία περιλάμβανε μεταξύ άλλων τους, Giuseppe Bottai, Bruno Spampanato, Oddone Fantini, Edoardo Malusardi, Tullio Cianetti) που αποδέχτηκε το σύνταγμα του Φιούμε, ως θεμέλια της «φασιστικής κοινωνικότητας», λόγω του γεγονότος ότι στον Χάρτη του D’Annunzio «για πρώτη φορά τα δικαιώματα και η αξία του πολίτη-παραγωγού επιβεβαιώνονται συνταγματικά και με κλασική λαμπρότητα».
Ωστόσο ο “φιουμανισμός”ως μια «ισχυρή μαγιά» για τη γέννηση και την επιτυχία του φασισμού, δεν εξαντλεί την δογματική πολυπλοκότητα του φασισμού, ακόμη και σε σχέση με τη Γαλλική Επανάσταση, την καρδιά της ανάλυσης του Talarico. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγαλύτερος ιστορικός του φασισμού, ο Renzo De Felice, υπογραμμίζει τις «Ιακωβίνικες ρίζες» του φασισμού, αναγνωρίζοντας τον εαυτό του στις αναλύσεις του Jacob Talmon2, ο οποίος υποστηρίζει ότι η Γαλλική Επανάσταση και ιδιαίτερα η Ιακωβίνικη φάση της, εισήγαγε ένα είδος «ολοκληρωτικής δημοκρατίας» που προανήγγειλε τον φασισμό: «Όσο για τον ιταλικό φασισμό συμφωνώ απόλυτα με το επιχείρημα του Talmon, αλλά δεν θα συμφωνούσα αν επεκτεινόταν στον Ναζισμό. Κι εγώ βλέπω τον φασισμό ως μια εκδήλωση του αριστερού ολοκληρωτισμού για τον οποίο μιλάει ο Talmon. Ο ναζισμός, από την άλλη πλευρά, συνδέεται με έναν δεξιό ολοκληρωτισμό και ως εκ τούτου αναφέρεται σε έναν εντελώς διαφορετικό λόγο, αυτόν της εθνικοποίησης των μαζών. Ο λόγος του Talmon είναι εξαιρετικά διεγερτικός, είναι ένα από τα κλειδιά για την κατανόηση της προέλευσης του φασισμού.»
Ο Talarico τοποθετεί το κρίσιμο θέμα για τη «φασιστική αριστερά», αυτό της ενσωμάτωσης των μαζών στο έθνος, στο επίκεντρο του ευρέος στοχασμού του για τις δύο επαναστάσεις. Σημειώνει ο Parlato στο “Η Φασιστική Αριστερά. Ιστορία ενός Αποτυχημένου Έργου”: «Αυτή η θέση έγινε το σημείο επαφής μεταξύ των πολλών αναλύσεων της φασιστικής αριστεράς, σχετικά με τη διαδικασία του Risorgimento: εντοπίστηκε σε συγγραφείς κοντά στον πολιτιστικό κόσμο των συνδικάτων, οι οποίοι είχαν δώσει προσοχή στο κοινωνικό πρόβλημα και σε αυτό των μαζών, στην αξιολόγησή τους για το Risorgimento».
Αυτή είναι η περίπτωση του Talarico, ενός συνδικαλιστή, πολιτισμικά κοντά στον κοινωνικό “Φιουμανισμό” (εκπροσωπούμενος επαρκώς από τον Edoardo Malusardi, έναν εργάτη με αναρχικές τάσεις, παρεμβατιστή, γραμματέα του Εργατικού Επιμελητηρίου “Fiume” κατά τη διάρκεια της Αντιβασιλείας, αργότερα φασίστα ηγέτη και συνδικαλιστή), μέλος της «Εκτελεστικής Επιτροπής του Εθνικού Φασιστικού Συνδέσμου Εργαζομένων στα Ταχυδρομεία και τη Τηλεγραφία» και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, επικεφαλής του Τμήματος IV (κτιρίων και οικονομικών) του Υπουργείου Επικοινωνιών. Ο Talarico, εκφραστής τόσο του θεωρητικού όσο και του πρακτικού συνδικαλισμού, σύμφωνα με τις αρχές του Sorel, πραγματοποίησε ένα «διδακτικό» έργο, προσπαθώντας να εδραιώσει – χωρίς ιδεολογική προκατάληψη – τις θετικές και αρνητικές σχέσεις μεταξύ της Γαλλικής Επανάστασης και της Επανάστασης των Μελανοχιτώνων, βασισμένος σε μια πλούσια βιβλιογραφία – την οποία αναφέρει ευρέως – στην οποία ξεχωρίζουν τα ονόματα των Giuseppe Chiarelli, Oddone Fantini, Giuseppe Maranini, Angelo Oliviero Olivetti, Sergio Panunzio, Italo Mario Sacco.
Γράφει εδώ ο Augusto De Marsanich3 : «Πρόκειται για ένα ευρύ πλαίσιο στο οποίο η πολιτική ιδέα που κυριάρχησε τον δέκατο ένατο αιώνα και αυτή που έχει ήδη δώσει το ύφος και το όνομά της στον εικοστό αιώνα, συγκρίνονται με κάποια σαφήνεια σκέψης, μέσω της τεκμηριωμένης ανάλυσης των ηθικών και οικονομικών στοιχείων που χαρακτήριζαν και κυριάρχησαν και στις λεγόμενες μεγάλες δημοκρατίες της Δύσης και εξακολουθούν να κυριαρχούν τη ζωή του σύγχρονου κράτους παρουσία του κοινωνικού ζητήματος». Ένα νέο κράτος, σε σύγκριση με το Ancien Régime, το κράτος δικαίου, καρπός της Επανάστασης του 1789, δείχνει τα όρια και τις αντιφάσεις του, ξεκινώντας από τη φιλοσοφική αρχή της ισότητας την οποία διατύπωσε ο Rousseau στον “Λόγο για την Προέλευση και τα Θεμέλια της Ανισότητας μεταξύ των Ανθρώπων” (Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes), που δημοσιεύτηκε στη Γαλλία το 1755. Ο Talarico αναγνωρίζει σε αυτή την αρχή μια μεγάλη πνευματική αξία παγκόσμιας σημασίας, για την ικανότητά της να ανυψώνει τη μοίρα της ανθρωπότητας σε υψηλότερους στόχους, σε ένα σημείο που να διαποτίζει τη νομική και ηθική συνείδηση του 19ου και του 20ού αιώνα, με τον ιδεαλισμό της. «Ταυτόχρονα όμως, δεν μπορεί παρά να καταγγείλει τα όρια του ατομικισμού που υποκρύπτεται σε αυτό το όραμα, τυπικά εξισωτικό στις αρχές του, αλλά στην πραγματικότητα δημιουργεί μια νέα κοινωνική σύγκρουση, που καθορίζεται από την αποσύνδεση των συντελεστών (κεφαλαίου και εργασίας) της παραγωγής, με την επακόλουθη σύγκρουση αντίθετων συμφερόντων» – σημειώνει ο Talarico.
Συνεχίζει τονίζοντας ότι «Σε αυτή τη βάση, η ισότητα δεν είναι «de facto» αλλά «εικονική», στο βαθμό που όλοι, για να αναφέρουμε ένα παράδειγμα, αναγνωρίζονται από το νόμο ως έχοντες ίσο δικαίωμα στην ιδιοκτησία, δηλαδή όλοι μπορούν να γίνουν ιδιοκτήτες, αλλά μέχρι να γίνουν τέτοιοι μέσω της δικής τους δράσης, δεν μπορούν να περιμένουν τίποτα από το νόμο υπέρ τους. Τελικά ήταν μια «ψευδαίσθηση», που σύντομα προκάλεσε ανατρεπτικές κοινωνικές επιπτώσεις, με το προλεταριάτο να αναγκάζεται να μεριμνήσει για την υπεράσπιση των δικών του συμφερόντων απέναντι σε ένα νομικό σύστημα που ήταν μόνο φαινομενικά ισότιμο, αλλά στην πραγματικότητα αντιδημοκρατικό και με τη λειτουργία του Κράτους να περιορίζεται στην καταστολή μόνο των κατάφωρων παραβιάσεων των ατομικών δικαιωμάτων, αφήνοντας ατιμώρητες όλες τις άλλες παραβιάσεις της δικαιοσύνης, τις οποίες η κοινωνική εξουσία αδυνατεί να επιβάλει σε συγκεκριμένους θετικούς κανόνες».
Ο Talarico αναλύει λεπτομερώς την «ανισότητα στο δίκαιο» (από τα δικαιώματα ιδιοκτησίας έως το δίκαιο των υποχρεώσεων, από τις συμβάσεις εργασίας έως το οικογενειακό δίκαιο, έως τη δικαιοσύνη), η οποία αποτελεί τη βάση της κριτικής που βασίζεται στην αλληλεγγύη και στοχεύει να καταδείξει ότι, παρά την ανακήρυξη των δικαιωμάτων της «ελευθερίας και της ισότητας», αυτά παραμένουν, στο φιλελεύθερο-αστικό σύστημα, παραγνωρισμένα, τροφοδοτώντας το «κοινωνικό ζήτημα», που καθορίζεται από την κατάργηση των εταιρειών.
- Φιουμανισμός είναι ένας όρος που συνδέεται στενά με τον Gabriele D’Annunzio και την περίοδο της «Reggenza Italiana del Carnaro» στην πόλη Fiume (Σήμερα Rijeka), περιγράφοντας μια πολιτικο-πολιτιστική ιδεολογία που συνδυάζει εθνικισμό, επαναστατικό συνδικαλισμό, αισθητισμό και μια δόση «υπεράνθρωπης» δράσης, εστιάζοντας στην αναγέννηση της εθνικής ψυχής μέσα από την τέχνη, την πράξη και την ελευθερία, ενάντια στον υλισμό και την αστική μιζέρια.
- Jacob Leib Talmon ήταν καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ.
- Επαναστάτης συνδικαλιστής, παρεμβατικός, πρόεδρος, μεταξύ 1929 και 1933, της Φασιστικής Συνομοσπονδίας Εμπορικών Εργατών, διευθυντής της Il Lavoro fascista, βουλευτής από το 1929 έως το 1943.
πηγή: Σαμουράι της Δύσης